Azərbaycan - İqtisadi Əməkdaşlıq Təşkilatı əlaqələri

Azərbaycan Respublikası İqtisadi Əməkdaşlıq Təşkilatının (İƏT) Nazirlər Şurasının 1992-ci ilin 28 noyabr tarixində İslamabadda keçirilmiş növbədənkənar iclası zamanı təşkilatın üzvlüyünə qəbul olunmuşdur. 

Azərbaycan İƏT-in təsis edilməsi haqqında 1987-ci il tarixli İzmir müqaviləsinə və müqavilənin 1990-cı il 18 iyun və 1992-ci il 28 noyabr tarixli protokollarına Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin 3 sentyabr 1993-cü il tarixli 699 nömrəli qərarı ilə qoşulmuşdur.

1997-ci ildən bəri Azərbaycan Respublikasının İran İslam Respublikasındakı fövqəladə və səlahiyyətli səfiri eyni zamanda İqtisadi Əməkdaşlıq Təşkilatının Daimi Nümayəndələr Şurasında Azərbaycan Respublikasının daimi nümayəndəsidir. 
Azərbaycan təşkilata daxil olduğu ilk gündən ECO çərçivəsindəki çoxtərəfli regional münasibətlərə və  üzv ölkələrlə ikitərəfli əlaqələrə böyük əhəmiyyət verir. Çünki, ECO Xəzər-Qara dəniz hövzəsi, Cənubi Qafqaz və İran körfəzi rayonunda, Mərkəzi Asiyanın Qazaxıstan və Türkmənistan kimi ölkələrinin zəngin karbohidrogen yataqlarında həyata  keçirilən qlobal enerji layihələrinin, Şərq-Qərb nəqliyyat-kommunikasiya  (TRASEKA), Bakı-Tbilisi-Ceyhan neft, Bakı-Tbilisi-Ərzurum qaz kəmərinin və Bakı-Tbilisi-Kars dəmir yolunun çəkilişi kimi mühüm işlərin görüldüyü bir regionu əhatə edir. Bundan başqa, ECO-nun işləyib hazırladığı  və inşaatında iştirak etdiyi digər transmilli və regional nəqliyyat-kommunikasiya magistralları İranı, Türkiyəni, Azərbaycanı, Pakistanı, Əfqanıstanı və Türkmənistanı bir-biri ilə birləşdirərək, eyni zamanda Avropa və Asiya arasındakı qitələrarası nəqliyyat-kommunikasiya əlaqələrinə  ciddi təsir göstərir. Bu xətt üzrə yaradılan yeni nəqliyyat-kommunikasiya magistralının bir başı Mərkəzi Asiya və Hind okeanını Fars körfəzi  və Afrikaya, digər başı isə Cənubi Asiyanı - Pakistanı, Əfqanıstanı və s. ölkələri Türkiyə və Avropaya birləşdirir.

İqtisadi Əməkdaşlıq Təşkilatının Zirvə Toplantısı və İƏT Xarici İşlər Nazirləri Şurasının 20-ci iclası 16 oktyabr 2012-ci il və 15 oktyabr 2012-ci il tarixlərində Bakı şəhərində keçirilmişdir. Bu iclaslar təşkilatın 1992-ci ildə genişlənməsinin, yeni üzvlərin qoşulmasının 20-ci ildönümünə təsadüf etmişdir. Eyni zamanda, 15 oktyabr tarixindən İƏT-də sədrlik Azərbaycan tərəfinə keçmişdir. Zirvə toplantısında Bakı bəyannaməsi qəbul edilmişdir. 

ECO-nun Bakı Sammitində həm də üzv ölkələrin qarşılaşdığı ictimai-siyasi, beynəlxalq problemlər, təhdidlər və digər regional məsələlərə münasibət bildirməsi isə xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. Bu istiqamətdə ilk növbədə Ermənistan-Azərbaycan Dağlıq Qarabağ münaqişəsi ilə bağlı ECO-ya üzv olan ölkələrin mövqeyini əks etdirən sənədin müzakirə edilməsini xüsusi qeyd etmək lazımdır.

Azərbaycanın sədrliyi dövründə İƏT-in Tehranda keçirilən Regional Planlaşdırma Şurasının, Daimi Nümayəndələr Şurasının iclasları Azərbaycan nümayəndələrinin rəhbərliyi ilə həyata keçirilməkdədir. 2013-cü ilin 6-8 may tarixlərində keçirilmiş Regional Planlaşdırma Şurasının 23-cü iclasında Azərbaycan Respublikası geniş tərkibdə nümayəndə heyəti ilə iştirak etmişdir. 

İƏT-in 20-ci ildönümündə sədrliyin Azərbaycana keçməsi təşkilat çərçivəsində əməkdaşlığımızın artırılması üçün bir stimuldur. Azərbaycan tərəfi çalışacaqdır ki, İƏT-dəki sədrliyi irəliləyiş dövrü kimi yadda qalsın. 
Regional əməkdaşlıq üçün ilkin şərtlərdən biri bölgədə sülh və təhlükəsizlik mühitinin yaradılmasıdır. Buna nail olunarsa, bütün üzv dövlətlərin inkişafı üçün şərait yaranar.

Azərbaycan İƏT çərçivəsində əməkdaşlığa önəm verir və təşkilatın səmərəli fəaliyyət göstərməsində maraqlıdır. Azərbaycan İƏT-in iqtisadyönlü təşkilat kimi inkişaf etməsində və bu istiqamətdə layihələr həyata keçirilməsini dəstəkləyir. Sədrlik dövrü ərzində təşkilatın fəaliyyətinin səmərəliliyinin artırılması, regional əməkdaşlığın genişləndirilməsi, regionda konkret layihə və proqramların həyata keçirilməsində davamlılığın təmin edilməsi üçün zəmin yaratmaq Azərbaycan Respublikasının qarşısında duran əsas hədəflərdir.

Bu məqsədlə təşkilata sədrliyimiz dövründə bir sıra iclaslarda təkliflər irəli sürülmüşdür. Azərbaycan əmindir ki, təşkilat çərçivəsində hazırda daha çox ehtiyac duyulan əməkdaşlıq istiqamətlərinin prioritetləşdirilməsi, kəmiyyət artımından keyfiyyət artımına keçid, region dövlətləri üçün yaranan çağırışların vaxtlı-vaxtında qiymətləndirilməsi, proqnozlaşdırılması və müvafiq cavab tədbirlərinin həyata keçirilməsi bütöv təşkilatın və onun struktur bölmələrinin fəaliyyətinin səmərəliliyinin artımına xidmət edə bilər.

İƏT-in Ticarət və İnkişaf Bankı (EKOBANK) 2008-ci ildə fəaliyyətə başlamışdır və onun əsas məqsədi İƏT ölkələrinin daxili regional ticarətini genişləndirmək və iqtisadi inkişafını sürətləndirmək üçün maliyyə vəsaitlərinin təşkil və təmin olunmasıdır. 2012-ci il 28 sentyabr tarixində Bankın Nizamnaməsi Azərbaycan Respublikası tərəfindən imzalanmış, 15 fevral 2013-cü il tarixində Milli Məclis tərəfindən təsdiq olunmuşdur. Hazırda Azərbaycan bankın səhmdarlarından biridir. Bankın baş ofisi Türkiyənin İstanbul şəhərində yerləşir.

İqtisadi Əməkdaşlıq Təşkilatının prioritet istiqamətlərindən biri 1998-ci il 9 may tarixində Almatı şəhərində keçirilmiş İƏT-in 5-ci Sammitində imzalanmış Tranzit Nəqliyyatı Çərçivə Sazişinin həyata keçirilməsidir. İƏT üzvü olan 10 ölkədən 8-i artıq bu Sazişə qoşulmuşdur. Saziş 2006-cı il 19 may tarixindən qüvvəyə minmişdir. 
Azərbaycan Respublikası Tranzit Nəqliyyatı Çərçivə Sazişi üzrə əlaqələndirici təyin edilmişdir. Tranzit nəqliyyatı məsələlərinin monitorinqinin və koordinasiyasının həyata keçirilməsi üzrə Tranzit Nəqliyyatı Əlaqələndirmə Şurası yaradılmışdır. Şurasının fəaliyyətinin daha da artırılması məqsədi ilə Hüquq, Sığorta, Dəmir yolu, Avtoyol və Tranzit ticarəti üzrə alt komitələr yaradılmışdır. İƏT çərçivəsində Tranzit Nəqliyyatı üzrə Koordinatorlar Şurasının ilk iclası 25 sentyabr 2006-cı il tarixində Bakı şəhərində keçirilmişdir və iclas zamanı saziş üzrə əlaqələndirmə həmin Şuraya keçmişdir.

2012-ci il 28 sentyabr tarixində İƏT-in Ticarət və İnkişaf Bankının Nizamnaməsi Azərbaycan Respublikası tərəfindən imzalanmış, 15 fevral 2013-cü il tarixində Milli Məclis tərəfindən ratifikasiya olunmuşdur.
İƏT regionun nəqliyyat və kommunikasiya sisteminin və əsas nəqliyyat dəhlizləri olan “Şimal-Cənub” və “Şərq-Qərb” dəhlizlərinin inkişaf etdirilməsi çərçivəsində Azərbaycan Qəzvin-Rəşt-Astara (İran) -Astara (Azərbaycan) dəmir yolu layihəsinin iştirakçısıdır. Layihə üzrə Yüksək səviyyəli İşçi qrupunun ilk iclası 22 may 2013-cü il tarixində Bakı şəhərində keçirilmişdir. 

Layihənin reallaşdırılması region dövlətləri üçün daha yeni imkanlar, o cümlədən regionda ümumi dəmir yolu şəbəkəsinin yaradılmasına, dəmir yol xətlərinin modernləşdirilməsinə, nəqliyyat infrastrukturunun təkmilləşdirilməsinə və İƏT dəmir yolu şəbəkəsinin Avropa və Yaxın Şərq dəmir yolu şəbəkəsinə birləşdirilməsinə imkan yaradacaqdır.
6 sentyabr 2013-cü ildə İƏT üzv ölkələrinin “Enerji, regional inteqrasiya və sosial iqtisadi inkişaf” mövzusunda 1-ci beynəlxalq konfransı Bakıda keçirilmişdir.  

Azərbaycanda yaradılacaq Tədqiqat Mərkəzinin təsis edilməsi prosesi ilə tanış olmaq məqsədilə 2016-cı il 27-29 yanvar tarixlərində təşkilatın Baş Katibi Halil İbrahim Akçanın başçılıq etdiyi nümayəndə heyətinin ölkəmizə səfəri baş tutmuşdur.
5-8 dekabr 2016-cı il tarixlərində İran İslam Respublikasının Tehran şəhərində keçirilmiş İqtisadi Əməkdaşlıq Təşkilatının Regional Planlaşdırma Şurasının 27-ci iclasında İqtisadiyyat Nazirliyinin nümayəndə heyəti iştirak etmişdir.
İqtisadi Əməkdaşlıq Təşkilatına üzv olan olkələrin strateji coğrafi məkanlarda yerləşməsi, Qərblə Şərqi birləşdirən ən qısa və səmərəli nəqliyyat dəhlizinə malik olmaları, təbii sərvətlərlə zənginliyi bu təşkilatın əhəmiyyətini artıran amillərdəndir. Qeyd olunan keyfiyyətlər baxımından Azərbaycan bu təşkilatda xüsusi çəkiyə malikdir. Azərbaycan İƏT-də islahatların aparılmasında və bu təşkilatın səmərəliliyinin artırılmasında maraqlı olan ölkələrdəndir.

Copyright © 2017 Prezident Kitabxanası. Bütün hüquqlar qorunur.
Tammətnli elektron nəşrdən istifadə zamanı istinad vacibdir.