İslam Əməkdaşlıq Təşkilatı

2011-ci ildən İslam Əməkdaşlıq Təşkilatı adlanan İslam Konfransı Təşkilatı Cənubi Amerika, Afrika, Avropa və Asiyanın 57 müsəlman ölkəsini birləşdirən beynəlxalq təşkilatdır. İslam Konfransı Təşkilatı (ərəbcə: Münəzzəmər əl-mü təmar əl-islami) Səudiyyə Ərəbistanı Kralının 1966-cı ildə ortaya qoyduğu “İslam birliyi” lozunqu və 1969-cu ildə Mərakeş Kralının “İslam həmrəyliyi” fikrindən qaynaqlanaraq, 1969-cu ildə Rabatda (Mərakeş) müsəlman ölkələrinin dövlət və hökumət başçılarının konfransında yaradılmışdır. İlk konfransın keçirilməsində məqsəd Qüdsdə “Əl-əksa” məscidinin yandırılmasına qarşı etiraz olmuşdur. Eyni zamanda İƏT qarşısına bir sıra digər məqsədləri də qoymuşdur:

  • İslam həmrəyliyini siyasi, iqtisadi və sosial planda inkişaf etdirmək;
  • Müstəmləkəçiliyə, neomüstəmləkəçiliyə və irqçiliyə qarşı mübarizə aparmaq;
  • Müsəlman həmrəyliyinin gücləndirilməsi;
  • Müqəddəs yerlərin qorunması;
  • Fələstinin müstəqilliyinə nail olmaq.

İƏT hazırkı dönəmdə 57 müsəlman dövlətini özündə birləşdirir. İstənilən müsəlman dövləti təşkilata üzv ola bilər. Yeni üzvlərin qəbulu 2/3 səs çoxluğu ilə həyata keçirilir. Bəzi ölkələrin müsəlman icmaları: Bosniya və Hersoqovina, Mərkəzi Afrika Respublikası, Rusiya Federasiyası, Filippin və Şimali Kipr Türk Cümhuriyyətinin müsəlman icmaları, habelə bir sıra beynəlxalq təşkilatlar: Birləşmiş Millətlər Təşkilatı, Fələstin Azadlıq Təşkilatı və digərləri İƏT yanında müşahidəçi statusuna malikdirlər.

İƏT Birləşmiş Millətlər Təşkilatı ilə sıx əməkdaşlıq edir. 1975-ci ildən bəri BMT yanında müşahidəçi statusu almışdır. Baş Məclisin 36-cı sessiyasında “BMT ilə arasında əməkdaşlıq haqqında” qətnamə qəbul edilmişdir. Qətnamədə tərəflərin fəaliyyətini əlaqələndirmək üçün xüsusi mexanizm yaratmaq zərurəti qeyd edilir.

1972-ci ildə qəbul edilmiş nizamnaməyə görə, İƏT-in ali orqanı dövlət və hökumət başçılarının konfransıdır. İƏT-in siyasi orqanı xarici işlər nazirləri konfransı, icraçı orqanı isə Baş katiblikdir. Baş katibliyin iqamətgahı Qüds şəhəri İsrail işğalından azad edilənədək müvəqqəti olaraq Ciddədə (Səudiyyə Ərəbistanı) yerləşir. Baş katibliyin tərkibində bir sıra şöbələr, o cümlədən sosial-iqtisadi, elm və texnika, Asiya məsələləri, Afrika məsələləri, beynəlxalq məsələlər, informasiya, insan hüquqları və azsaylı dini icma məsələləri, müsəlmanların qeyri-hökumət təşkilatları məsələləri şöbələri və başqa şöbələr işləyir.
 

Təşkilatın əsas orqanları:

İslam Zirvəsi
İƏT-in ən səlahiyyətli orqanı olub, dövlət və hökumət başçılarının iştirakı ilə təşkil edilən bir sammitdir. Zirvə 3 ildə bir dəfə toplanır. 

İslam ölkələrinin Xarici İşlər Nazirlərinin konfransı
Bu toplantılar ildə ən azı bir dəfə olmaqla keçirilir. Bundan əlavə BMT-in hər ilin oktyabrında keçirilən illik sessiyalarında da eyni mövqeni nümayiş etdirmək məqsədi ilə BMT-in qərargahında toplanırlar.

Baş Katiblik
Qərargah Səudiyyə Ərəbistanın Ciddə şəhərində yerləşir. Baş katib Xarici İşlər Nazirlərinin toplantısında 4 il müddətinə coğrafi prinsip əsasında (Asiya, Afrika və Ərəb ölkələrindən) təyin edilir və ardıcıl olaraq iki dəfə seçilə bilər.
İƏT yanında onun konfranslarının qərarları ilə yaradılmış bir sıra müstəqil təşkilatlar fəaliyyət göstərir. Onların fəaliyyətini baş katiblik əlaqələndirir:

İƏT-in alt quruluşları

  • İslam Ölkələri Statistika, İqtisadi və Sosial Araşdırma və Tədris Mərkəzi – Statistical, Economic, Social Research and Training Centre for Islamic Countries (SESRIC-Ankara) (www.sesrtcic.org)
  • İslam Tarix, Sənət və Mədəniyyət Araşdırma və Tədris Mərkəzi – Research Center for Islamic History, Art and Culture (IRCICA-İstanbul) (www.ircica.org)
  • İslam Ticarət İnkişafı Mərkəzi – Islamic Centre for the Development of Trade (ICDT-Casablanka) (www.icdt-oic.org)
  • İslam Texnoloji Universiteti – Islamic University of Technology (IUT-Dakka) www.iutoic-dhaka.edu)
  • İslam Fiqh Akademiyası – Islamic Fiqh Academy (IIFA-Cidde) (www.fiqhacademy.org)
  • İslam Həmrəylik Fondu – Islamic Solidarity Fund (ISF-Cidde) (www.isf-fsi.org)
  • Niger İslam Universiteti – (Islamic University in Niger) (www.universite-say.ne)
  • Uqanda İslam Universiteti – (Islamic University in Uganda) (www.iuiu.ac.ug)

İxtisaslaşmış qurumlar

  • İslam İnkişaf Bankı – Islamic Development Bank (IDB-Cidde) (www.isdb.org)
  • İslam Elm, Təhsil və Mədəniyyət Təşkilatı – Islamic Educational, Scientific and Cultural Organisation) (ISESCO-Rabat) (www.isesco.org.ma)
  • Beynəlxalq İslam Xəbər Agentliyi – International Islamic News Agency (IINA-Cidde) (www.islamicnews.org.sa)
  • İslam Ölkələri Yayın Təşkilatı – Islamic States Broadcasting Organization (ISBO-Cidde) (www.isboo.org)

1999-cu ildən İƏT üzvü olan dövlətlərin Parlamentlərarası İttifaqı yaradılıb.

İƏT BMT-dən sonra dünyada ikinci böyük beynəlxalq təşkilatdır.

İşçi dilləri: ərəb, ingilis, fransız.

Copyright © 2017 Prezident Kitabxanası. Bütün hüquqlar qorunur.
Tammətnli elektron nəşrdən istifadə zamanı istinad vacibdir.